Là đô thị lớn của cả nước, thành phố Hà Nội đang từng bước triển khai các giải pháp cả về công nghệ và cơ chế, sẵn sàng hướng tới mô hình hiện đại này.

Cần dữ liệu liên thông

Với tổng số trên 8 triệu phương tiện, chưa kể một lượng lớn từ các tỉnh, thành phố khác lưu thông qua địa bàn, cộng thêm với tốc độ gia tăng 4-5%/năm, Hà Nội đang chịu áp lực lớn về hạ tầng. Ước tính, ùn tắc giao thông gây thiệt hại kinh tế khoảng 1,2 tỷ USD/năm. Thêm nữa, tình trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội thời gian gần đây cũng gia tăng khi kết quả đo được ở mức nồng độ bụi mịn (PM2.5) trung bình năm 30-40µg/m³, vượt quy chuẩn Việt Nam và xa mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO)…

Theo các chuyên gia, giao thông gắn chặt với quy hoạch đô thị, phân bố dân cư, việc làm, logistics và khả năng khai thác dữ liệu thời gian thực. Đây là vấn đề đa nguồn đòi hỏi điều phối liên ngành chặt chẽ dựa trên dữ liệu. Trong khi đó, có một thực tế hiện nay là tình trạng quản lý dữ liệu chưa hợp lý vẫn diễn ra.

Trong chia sẻ mới đây, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Dữ liệu quốc gia Nguyễn Thị Tuyết Nhung phân tích, dù đã có nhiều dữ liệu từ camera, thống kê đăng ký phương tiện, nhưng nếu thiếu cơ chế chuẩn hóa và ưu tiên hóa, dữ liệu dễ trở thành kho lưu trữ thay vì động cơ quản trị. Vì thế, cảnh báo rủi ro lớn nhất không nằm ở thiếu công nghệ mà ở thiếu khung quản trị dữ liệu. Việc xây dựng khung quản trị dữ liệu minh bạch cần được thực hiện trước khi triển khai các dự án đô thị thông minh quy mô lớn. Đồng thời, phải xem dữ liệu như hạ tầng vật chất quan trọng, không thể là tài sản độc quyền của ai; ưu tiên hàng đầu là kết nối, tiêu chuẩn hóa và mở dữ liệu.

Nhấn mạnh vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong phát triển đô thị thông minh, Tiến sĩ Phạm Quang Nhật Minh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và phát triển AI - Tập đoàn FPT nhận định, có thể ứng dụng AI trong quản lý môi trường, ứng phó thiên tai, vận hành đô thị và dịch vụ công thông minh. Song, để AI phát huy hiệu quả, nền tảng then chốt vẫn là dữ liệu liên thông quốc gia, bảo đảm “đúng - đủ - sạch - sống”. Khi có dữ liệu chất lượng, AI tạo tác động rõ rệt trong khu vực công ở 3 cấp độ: Chiến lược - hỗ trợ phân tích, mô phỏng và so sánh kịch bản chính sách; tác nghiệp - tự động hóa quy trình, tối ưu nguồn lực, giảm việc thủ công; trải nghiệm - cung cấp dịch vụ công chủ động, cá nhân hóa tương tác với người dân, bảo đảm công bằng và minh bạch.

Tạo không gian thử nghiệm

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng chia sẻ, cách tiếp cận của Hà Nội về đô thị thông minh xuất phát từ yêu cầu nâng cao năng lực quản trị và chất lượng đời sống của người dân, công nghệ chỉ được xác định là công cụ phục vụ tổ chức không gian phát triển hợp lý hơn, cung ứng dịch vụ công tốt hơn và ra quyết định dựa trên minh chứng định lượng. Điểm đổi mới căn bản trong tư duy của Thủ đô là chuyển từ quản lý theo ngành sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu và liên thông hệ thống.

Về đề án xây dựng thành phố thông minh, hiện Công an thành phố Hà Nội chủ trì xây dựng đề án với định hướng quản trị lấy người dân làm trung tâm, biến công nghệ thành công cụ đắc lực để phục vụ cuộc sống. Đề án hướng tới mục tiêu đưa Hà Nội vào tốp 50 thành phố thông minh thế giới trước năm 2030 và trở thành đô thị thông minh hàng đầu châu Á vào năm 2045, bước đầu hình thành “kiến trúc khung” chặt chẽ và hiện đại.

Cùng với việc xây dựng đề án thành phố thông minh, với quan điểm việc gì có lợi cho dân, cho sự phát triển của Thủ đô thì quyết tâm làm và làm ngay, Công an thành phố chủ trương giải quyết ngay 5 “điểm nghẽn” bức xúc nhất của người dân (ùn tắc giao thông, ngập úng, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và trật tự đô thị) trong ngắn hạn và cả dài hạn với các giải pháp, lộ trình cụ thể.

Trong đó, Công an thành phố triển khai hệ thống camera AI trong giao thông, qua đó, ý thức tham gia giao thông của người dân chuyển biến tích cực, tình trạng ùn tắc, vi phạm về giao thông được cải thiện. Cùng với đó, Công an thành phố quyết tâm xóa bỏ tình trạng “cát cứ dữ liệu”, khẳng định dữ liệu về đất đai, công trình ngầm hay không gian số phải được kết nối liên thông để phục vụ mục đích cuối cùng là con người.

Nghị quyết số 57-NQ/TƯ được Bộ Chính trị ban hành đã đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá quan trọng hàng đầu, nhấn mạnh thể chế phải đi trước một bước, cùng nhân lực, hạ tầng và dữ liệu.

Theo đó, thành phố Hà Nội cần thiết chế có khả năng gom bài toán đô thị, ưu tiên hóa, tạo không gian thử nghiệm, kết nối vốn - dữ liệu - nhân lực - hạ tầng để rút ngắn hành trình từ ý tưởng đến ứng dụng thực tế. Để vận hành hiệu quả trong kỷ nguyên số, thành phố cần vượt qua các mảnh ghép rời rạc, hướng tới một cơ chế trung tâm đủ thẩm quyền và công cụ nhằm biến dữ liệu thành quyết định kịp thời, sáng kiến thành thí điểm thực tiễn, rồi nhân rộng thành động lực tăng trưởng bền vững.

Do vậy, cuối tháng 2-2026 vừa qua, UBND thành phố đã ra mắt Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội (Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội). Trung tâm được kỳ vọng giúp thành phố định hình danh mục bài toán ưu tiên từ các thách thức đô thị như giao thông, môi trường, dịch vụ công, quản trị dữ liệu, logistics... Đây cũng chính là điểm khác biệt của một trung tâm có thể tạo ra một quy trình khép kín cho đổi mới sáng tạo đô thị. Trung tâm cũng được kỳ vọng sẽ giúp thành phố xây dựng mô hình thành phố thông minh gắn với bản sắc của Hà Nội.