Thị trường smartphone toàn cầu đang chứng kiến một nghịch lý khi công nghệ phát triển nhanh nhưng những mẫu điện thoại có giá dễ tiếp cận lại ngày càng ít đi. Trong năm 2026, giá smartphone đang lưu hành trên toàn cầu tăng trung bình khoảng 15%, trong khi các mẫu mới ra mắt có giá cao hơn khoảng 25% so với năm trước. Tình trạng thiếu chip nhớ, xuất phát một phần từ nhu cầu khổng lồ của các trung tâm dữ liệu AI, được xem là nguyên nhân chính.

Áp lực đặc biệt lớn với các nhà sản xuất Trung Quốc, nhóm vốn xây dựng thị phần nhờ smartphone giá phải chăng. Theo chuyên gia Ivan Lam của Counterpoint, nhiều hãng đã cắt giảm dự án điện thoại thuộc phân khúc thấp trong năm nay do chi phí chip nhớ tăng mạnh. Thay vì cạnh tranh ở nhóm dưới 150-200 USD, doanh nghiệp có xu hướng chuyển nguồn lực sang thiết bị cao cấp, nơi có biên lợi nhuận tốt hơn và nhiều dư địa để tích hợp AI. Giá smartphone cũng tăng không đồng đều giữa các thị trường, với mức tăng khoảng 21% tại Ấn Độ, 19% ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, 18% tại Trung Đông và châu Phi, trong khi Mỹ khoảng 5%.

Phân khúc dưới 100 USD đang chịu ảnh hưởng rõ nhất. Năm 2025, hơn 25% smartphone xuất xưởng toàn cầu có giá dưới 150 USD, nhưng nhóm này đang nhanh chóng thu hẹp. Tại Ấn Độ, Xiaomi từng tăng giá Redmi 15C bản 128 GB từ 12.499 rupee lên 16.999 rupee, tương đương khoảng 36%. Ở Đông Nam Á, lượng smartphone dưới 100 USD của Oppo xuất xưởng giảm tới 96%, trong khi Vivo cũng đưa một số mẫu phổ thông chủ lực vượt ngưỡng 100 USD.

Nguyên nhân nằm ở sự thay đổi ưu tiên của ngành chip nhớ. Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology đang chiếm hơn 90% thị trường chip nhớ toàn cầu và ngày càng dành nguồn cung cho các trung tâm dữ liệu AI. Ramon Llamas, Giám đốc nghiên cứu thiết bị di động tại IDC, cho biết từ cuối năm 2025, nguồn cung chip nhớ đã được chuyển đáng kể sang hạ tầng AI thay vì thiết bị điện tử tiêu dùng. Khi nguồn linh kiện khan hiếm, các hãng smartphone phải trả nhiều tiền hơn để đảm bảo sản xuất, sau đó phần chi phí này được phản ánh vào giá bán.

Sự dịch chuyển này có thể tạo ra tác động lớn hơn một cuộc cạnh tranh về giá. Theo IDC, lượng smartphone dưới 100 USD xuất xưởng trong quý II/2026 giảm gần 60% so với cùng kỳ, sau khi toàn thị trường từng tiêu thụ khoảng 173 triệu thiết bị thuộc nhóm này trong năm 2025. Trong khi đó, GSMA cảnh báo giá thiết bị ngày càng cao có thể cản trở hàng trăm triệu người tiếp cận Internet di động. Một smartphone phổ thông hiện có giá tương đương 44% thu nhập hàng tháng của nhóm 20% dân số nghèo nhất thế giới, con số tại châu Phi cận Sahara lên tới 76%.

Với người dùng thu nhập thấp, hệ quả không chỉ là phải trả thêm tiền khi mua điện thoại. Khi các lựa chọn dưới 100 USD dần biến mất, họ có thể phải kéo dài thời gian sử dụng thiết bị, trì hoãn nâng cấp, dùng chung điện thoại hoặc thậm chí mất kết nối Internet nếu máy hỏng. Trong khi AI đang mở rộng sang ngày càng nhiều dịch vụ thiết yếu, khoảng cách về khả năng sở hữu một chiếc smartphone có thể trở thành một dạng khoảng cách số mới.